ΧΟΡΩΔΙΑ της ΕΡΤ
«Αφιέρωμα στη Μικρά Ασία – Μορφές από τη Σμύρνη»
Καλομοίρης, Κωνσταντινίδης, Νικολόπουλος, Σεφέρης
Πιάνο: Θάνος Μαργέτης
Μουσική διεύθυνση: Νίκος Χριστοδούλου
Πρόγραμμα
– μέρος α΄ –
Μανώλης Καλομοίρης Πήραν την Πόλη (σε δημοτική ποίηση)
(1883 – 1962) σολίστ: Μαίρη Γουγούση, σοπράνο
Αντωνία Τζίτζικα, μέτζο σοπράνο
Της Άρτας το γιοφύρι (σε δημοτική ποίηση),
για χορωδία και πιάνο
Η λεβεντιά (πάνω στο δημοτικό τραγούδι)
Κωνσταντίνος
Νικολόπουλος Le chant du jeune Grec [Το τραγούδι του νέου Έλληνα],
(1786 – 1841) (σε ποίηση Justin Gensoul), για χορωδία και πιάνο
«Η Σμύρνη ‘αλά Φράνκα’»
Felix Mendelssohn O Eros, Allsieger im Kampf [Έρως ανίκατε μάχαν],
(1809 – 1847) από την σκηνική μουσική για την Αντιγόνη του Σοφοκλή,
για χορωδία και πιάνο
– ένα από τα τα έργα που διηύθυνε το 1889 στη Σμύρνη η Ελπίδα Λαμπελέτ, η πρώτη ελληνίδα μαέστρος, στις παραστάσεις του πρώτου ελληνικού οπερατικού θιάσου.
Maurice Ravel Δύο ελληνικά δημοτικά τραγούδια
(1875 – 1937) (επεξεργασία για χορωδία και πιάνο Ν. Χριστοδούλου)
Ι. Το τραγούδι της νύφης (Χίου)
ΙΙ. Γιαρούμπι (Σμύρνης)
– οι πρώτες ιστορικά επεξεργασίες αυθεντικών ελληνικών δημοτικών τραγουδιών σε νεότερη μουσική γλώσσα.
Γιάννης Κωνσταντινίδης Οκτώ Δωδεκανησιακά τραγούδια, για χορωδία
(1903 – 1984) Ι. Το ξύπνημα του γαμπρού (Ρόδου)
ΙΙ. Τραγούδι του γάμου (Καστελλόριζου)
ΙΙΙ. Η Ερήνη (Τήλου)
ΙV. Θάλασσα δέντρα και βουνά (Καρπάθου)
- V. Πιάνω πέτρες και λιθάρια (Καστελλόριζου)
- VI. Τι μού ‘χεις τ’ είν’ τα σού ‘καμα (Κω)
VII. Σαράντα χρόνους έκαμα (Ρόδου)
VIII. Βοστσικάτα (Καλύμνου)
σολίστ: Μαρία Ζαβίτσα, Σοφία Παπαδημητροπούλου,
Μαρίνα Ρετσκάλοβα, σοπράνο
Λουκάς Πανουργιάς, τενόρος
Ιωσήφ Κετεντζιάν, βαρύτονος
– μέρος β΄ –
Νίκος Χριστοδούλου Χορωδιακά σε ποίηση Γιώργου Σεφέρη:
Νύχτα
Αργώ, για χορωδία και πιάνο
Ο γάτος στο τραπέζι, δύο χορωδιακά τραγούδια
Ι. Το γατάκι παίζει (σε ποίηση Σεφέρη)
ΙΙ. Ντουμ – ντουμ τά ’ργανα (σε δημοτική ποίηση)
Μιχάλης Σουγιούλ Άστα τα μαλάκια σου
(1906 – 1958) (επεξεργασία για χορωδία Ν. Χριστοδούλου)
Γιάννης Κωνσταντινίδης Οκτώ Μικρασιάτικα τραγούδια, για χορωδία
- I. Ώρα καλή στη πρύμνη σου (Πόντου)
- II. Σε καινούργια βάρκα μπήκα (Βιθυνίας)
III. Απάνου σ’ αψηλό βουνό (Προποντίδας)
- IV. Απόψε τα μεσάνυχτα (Καππαδοκίας)
- V. Ρουμπαλιά, γαρουφαλιά (Βιθυνίας)
- VI. Η Παναγιώτα κίνησε (Καππαδοκίας)
VII. Στης μαντζουράνας τον ανθό (Βιθυνίας)
VIII. Μια Σμυρνιά στο παραθύρι (Αιγαίου)
σολίστ: Σταυρούλα Γιαννακοπούλου, σοπράνο
Αντωνία Τζίτζικα, μέτζο σοπράνο
Ιωσήφ Κετεντζιάν, βαρύτονος
Η συναυλία έχει θέμα τη Σμύρνη και τη Μ. Ασία, τον εκτεταμένο πολιτισμό τους, που είχε ζωντανή σχέση με την Ευρώπη και τροφοδότησε καίρια τον ελληνικό πολιτισμό στον 20ό αιώνα. Παρουσιάζονται σημαντικές μορφές δημιουργών με καταγωγή από τη Σμύρνη.
Ο Μανώλης Καλομοίρης (1883-1962) είναι θεμέλια μορφή και ιδρυτής της «Εθνικής μουσικής σχολής», με δημιουργία συμφωνική (συνθέτης της πρώτης ελληνικής συμφωνίας), οπερατική, φωνητική, μουσικής δωματίου, παράλληλα μεγάλη εκπαιδευτική δράση. Ήταν ο πρώτος μουσικός μέλος της Ακαδημίας Αθηνών. Ο Γιάννης Κωνσταντινίδης (1903-1984) είναι ένας από τους σημαντικότερους και δημοφιλέστερους έλληνες συνθέτες, με έργα για πιάνο, συμφωνικά, χορωδιακά και τραγούδια (γνωστός και με το ψευδώνυμο Κώστας Γιαννίδης στα φημισμένα «ελαφρά» τραγούδια του). Τα χορωδιακά «Δωδεκανησιακά» και «Μικρασιάτικα τραγούδια» του Κωνσταντινίδη είναι κεντρικά έργα στην ελληνική χορωδιακή μουσική. Ο Κωνσταντίνος Νικολόπουλος (1786-1841), λόγιος, συγγραφέας και συνθέτης, με έντονη διεθνή και πατριωτική δράση στο πρώτο μισό του 19ου αιώνα, έγραψε κυρίως τραγούδια και χορωδιακά, στα ελληνικά, αρχαία ελληνικά, γαλλικά, γερμανικά, καθώς και λίγα στα τουρκικά, ενώ επίσης συνέλεξε δημοτικά τραγούδια. Ο Γιώργος Σεφέρης (1900-1971) παρουσιάζεται με χορωδιακές μελοποιήσεις ποιημάτων του από το Νίκο Χριστοδούλου. Ο Μιχάλης Σουγιούλ (1906-1958), που γεννήθηκε στο Αϊδίνιο (περίπου 100 χιλιόμετρα από τη Σμύρνη), ήταν ιστορικά ένας από τους πιο χαρισματικούς συνθέτες στο «ελαφρό» τραγούδι. Το τραγούδι του «Άστα τα μαλάκια σου» παρουσιάζεται σε χορωδιακή επεξεργασία.
Το ανδρικό χορωδιακό “O Eros, Allsieger im Kampf” (Έρως ανίκατε μάχαν) του Felix Mendelssohn δίνει μια νύξη για τη μουσική ζωή στη Σμύρνη. Βρίσκεται στη σκηνική μουσική για την Αντιγόνη του Σοφοκλή του Mendelssohn, την οποία διηύθυνε στη Σμύρνη το 1889 στη Σμύρνη η Ελπίδα Λαμπελέτ, η πρώτη ελληνίδα μαέστρος, κατά τις παραστάσεις του πρώτου ελληνικού οπερατικού θιάσου. Όπερες στη Σμύρνη παιζόταν αρκετά συχνά από το 1842 (αρχικά από ιταλικούς θιάσους). Τα «Ελληνικά δημοτικά τραγούδια» (1904-6) του Maurice Ravel (1875-1937) είναι οι πρώτες ιστορικά επεξεργασίες αυθεντικών ελληνικών δημοτικών τραγουδιών σε νεότερη μουσική γλώσσα. Τα δύο δημοτικά στη συναυλία είναι της Χίου και της Σμύρνης. Ηχογραφήθηκαν στη Χίο το 1898-99 από τον σπουδαίο ελληνιστή φιλόλογο Hubert Pernot και εκδόθηκαν το 1903 στο Παρίσι (“Mélodies populaires grecques de l’île de Chio”).
Ο Κωνσταντινίδης, αν και σπούδασε στη Γερμανία (μαζί με το Νίκο Σκαλκώτα), ακολουθεί την αντίληψη της γαλλικής μουσικής και του Ravel στην αρμονική επεξεργασία του δημοτικού μέλους. Ο Καλομοίρης επεξεργάζεται με εντελώς διαφορετικό τρόπο (αρμονικά, αντιστικτικά, μορφολογικά) τα δημοτικά τραγούδια «Της Άρτας το γιοφύρι», «Η λεβεντιά» (το «Πήραν την Πόλη» του Καλομοίρη, όπως και το «Ντουμ-ντουμ τά ‘ργανα» του Χριστοδούλου, έχουν μόνον δημοτική ποίηση, όχι μελωδικό υλικό). Το τραγούδι «Της Άρτας το γιοφύρι» προέρχεται από τη δημοτική παράδοση της Σμύρνης.
Ν. Χ.
Ο Νίκος Χριστοδούλου έχει συνεργαστεί ως μαέστρος με ευρωπαϊκές ορχήστρες, όπως οι BBC Symphony Orchestra, Academy of St Martin in the Fields, Konzerthausorchester Berlin, Ορχήστρα Θεάτρου Μπολσόι κ.ά. Η δισκογραφία του των συμφωνικών έργων του Σκαλκώτα, με την BBC S.Ο. και ευρωπαϊκές ορχήστρες, έχει πολλές διεθνείς διακρίσεις. Συνεργάζεται με τις ελληνικές ορχήστρες και τη Λυρική Σκηνή. Έχει διατελέσει διευθυντής της Συμφωνικής Ορχήστρας Δήμου Αθηναίων και της Συμφωνικής Ορχήστρας ΕΡΤ.
Έχει συνθέσει έργα για ορχήστρα, για χορωδία, για σύνολα δωματίου, τραγούδια, σκηνική μουσική, καθώς και τραγούδια και μουσική για την ραδιοφωνική σειρά «Εδώ Λιλιπούπολη». Το έργο «Debussy Πρελούδια σε ενορχήστρωση Ν. Χριστοδούλου» άνοιξε το Φεστιβάλ ΜΙΤΟ το 2016 στο Τορίνο και στη Σκάλα του Μιλάνου, με την London Symphony Orchestra και τον G. Noseda.
Σπούδασε πιάνο με τον Γ. Πλάτωνα (Δίπλωμα, Ελληνικό Ωδείο), σύνθεση με τον Γ. Α. Παπαϊωάννου και στην Ανώτατη Σχολή Μουσικής του Μονάχου, διεύθυνση ορχήστρας στο Βασιλικό Κολλέγιο Μουσικής του Λονδίνου, φιλολογία στο ΕΚΠΑ. Το 1999 ανέλαβε Διευθυντής του Δημοτικού Ωδείου Άργους. Έχει επιμεληθεί συνέδρια για τους Μητρόπουλο, Σκαλκώτα (στο Βερολίνο και στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών), Chopin, Debussy. Έχει δημοσιεύσει κείμενα και μελέτες για τους Σκαλκώτα, Μητρόπουλο, Chopin, Σεφέρη («Ο μουσικός Σεφέρης», έκδοση ΜΙΕΤ).
